WRB

اصول كلي WRB
فرزين نجفي پور – www.maximumtechnic.com
اصول كلي كه WRB بر پايه آن مي‌باشد در طول جلسات اوليه در صوفيه در 1981 و 1982 مشخص شد و بعدا با پيشرفت آن توسط گروههايي كه روي آن كار مي‌كردند به دقت شرح داده شد.   اين اصول كلي به‌صورت زير مي‌تواند خلاصه شود:
 •  رده‌بندي خاكها بر مبناي تعاريف خواص خاك در اصطلاح افقهاي مشخصه و خصوصيات، كه  قابل اندازه‌گيري و مشاهده در صحرا باشد، بوده است.
 •    انتخاب افقهاي مشخصه و خصوصيات، ارتباط آنها با عوامل خاكساز را به‌حساب مي‌آورد.
واضح است كه شناخت فرآيندهاي خاكساز كمك به تشخيص بهتر خاك مي‌كند، اما آنها نبايد  به‌عنوان معيارهاي اختلاف و مقايسه خاكها استفاده شوند.
 •    تا جايي‌كه ممكن باشد سعي مي‌شود در سطوح بالا خواص مشخصه‌اي انتخاب شود كه  براي اهداف مديريتي مهم باشد.
  • پارامترهاي اقليمي در رده‌بندي خاكها به كار نمي‌روند. به خوبي مي‌دانيم كه آنها بايد براي  اهداف تفسير، همراه با خواص خاك، استفاده شوند و نبايد بخشي از تعاريف خاك باشند.
 •   هدف WRB  سيستم رده‌بندي جامعي است كه مردم را قادر به وفق سيستمهاي    رده‌بندي محلي خود سازد. اين شامل دو سري توصيف مي‌باشد:
1.    مبناي مرجع كه محدود به اولين سطح مي‌شود، 30 گروه خاك مرجع را شامل مي‌شود، و
2.  سيستم رده‌بندي WRB شامل تركيبي از يك سري پيشوندها  به‌صورت كلماتي كه به گروههاي مرجع خاك اضافه شده، بوده و اجازه شناخت و رده‌بندي پروفيل خاك را مي‌دهد.
 •  واحدهاي مرجع خاك در WRB، بايد نشان دهنده نواحي مهم خاك باشند تا ديد جامعي  از پوششهاي خاك جهان را بدهند،
 •  مبناي مرجع، جهت جايگزيني سيستم رده‌بندي محلي خاك نيست، بلكه به‌عنوان  سيستمي عمومي، براي ارتباط در سطح جهاني مي‌باشد. اين اشاره مي‌كند كه سطوح  پايين، احتمالا سطح سوم WRB، مي‌تواند تفاوتهاي جزئي در سطوح كشورها را تعديل كند. سطوح پايينتر مي‌تواند سيماي خاك را كه براي استفاده اراضي و مديريت خاك مهم است، مورد توجه قرار دهد،
 •  راهنماي نقشه خاك جهان فائو/ يونسكو به‌عنوان مبنايي براي گسترش WRB به‌منظور ارتباط جهاني خاكها، استفاده شده است،
• اصطلاح مبناي مرجع به‌معناي مشتق كننده معمولي كه W  RB فرض كرده مي‌باشد. واحدهاي آن بايد وسعت كافي جهت هماهنگي و همبستگي سيستمهاي محلي موجود داشته باشند،
 •   تعاريف و توصيفهاي واحدهاي خاك، تغيير مشخصات خاك را بازتاب مي‌كنند،
• علاوه بر كاربرد به‌عنوان پيوند دهنده بين سيستمهاي رده‌بندي موجود، W RB ممكن است به‌عنوان يك وسيله ارتباطي پايدار براي ارتباط خاكهاي كره زمين و براي فهرست كردن و آگاهي از منابع خاك جهان به‌كار مي‌رود،
 •  كلماتي كه به‌طور رايج استفاده شده يا مي‌توانند به‌راحتي به زبان رايج معرفي گردند جهت تشخيص گروههاي خاك باقي خواهند ماند. اين كلمات دقيقا به‌منظور جلوگيري از اشتباه كه در نامهاي استفاده شده با معناهاي مختلف بوجود مي‌آيد، مي‌باشد.
اگرچه چارچوب مبناي راهنماي فائو با دو سطح خود و راهنماي ايجاد كلاسها در سطح سوم،  انتخاب شده، ولي تصميم گرفته شده تا سطوح پايينتر را تركيب كنند. هر گروه مرجع خاك در W  RB  با ليستي از كلمات به‌ترتيب تقدم كه استفاده كننده بتواند واحدهاي مختلف سطوح پايينتر را بسازد، تهيه مي‌شود. اصول مهمتري كه تفاوت كلاسهاي WRB را كنترل مي‌كند عبارت است از :
 •  در سطوح بالاتر، كلاسها بر طبق هر فرآيند خاكساز ثانوي كه به‌طور مهم، تركيب اوليه خاك را تحت تاثير قرار داده (بجز جاييكه مواد مادري بخصوصي مهم و برجسته مي‌باشد) متمايز مي‌شوند. 
• در سطوح پايينتر، كلاسها بر طبق هر فرآيند خاكساز ثانويه مهمي كه اشكال اوليه خاك را تحت تاثير قرار داده است متمايز مي‌شوند. در حالتهاي خاص، مشخصاتي از خاك كه تاثير مهمي روي استفاده آن دارند ممكن است به‌حساب آيند.
مشخص شده كه تعدادي از گروههاي مرجع خاك ممكن است در شرايط اقليمي متفاوت به‌وجود آيند. تصميم گرفته شده كه تفكيكها، بر حسب شرايط اقليمي معرفي نگردد، چرا كه رده‌بندي خاكها  تابع دسترسي به داده هاي اقليمي نيست.
عناصر مرجع جهاني منابع خاك
گروههاي مرجع خاك WRB
پس از تجديدنظر در راهنماي اصلاح شده فائو، 30 گروه مرجع خاك جهت تشكيل مرجع جهاني منابع خاك شناخته شد. 3 گروه مرجع جديد خاك عبارتند از: كرايوسول‌، دوري‌سول‌ و اومبري‌سول‌. گريزم با فائوزم‌ تركيب شد و پادزولووي‌سول به آلبلووي‌سول تغيير نام داد.
30 گروه اصلي خاك WRB عبارتند از: آكري‌سول، آلبلووي‌سول، آلي‌سول، اندوسول، آنتروسول، آرنوسول، كلسي‌سول، كمبي‌سول، چرنوزم، كرايوسول، دوري‌سول، فرالوسول، فلووي‌سول،  گلي‌سول، جيپسي‌سول، هيستوسول، كاستانوزم، لپتوسول، ليكسي‌سول، لووي‌سول، نيتي‌سول، فائوزم، پلانوسول، پلينتوسول، پادزول، ريگوسول، سولونچاك، سولونتز، اومبري‌سول و ورتي‌سول.
كرايوسول، در بالاترين سطح جهت شناسايي گروه خاكهايي كه شرايط محيطي يخ بستن و آب  شدن متناوب دارند، معرفي شد. اين خاكها در 100 سانتيمتر از سطح خاك يخبندان دائمي داشته و در طول دوره آب شدن اشباع از آب مي‌باشند. به‌علاوه آنها نشانه‌هايي از به‌هم خوردگي يخي  خاك را  دارند. دوري‌سول، شامل خاكهايي است در نواحي نيمه خشك، كه تجمع ثانويه سيليكا يا در شكل گره   يا به‌صورت لايه توده‌اي سخت شده، دارند. اومبري‌سول، خاكهايي را پوشش مي‌دهد كه يا افق اومبريك  يا افق ماليك و اشباع بازي كمتر از 50 درصد در بعضي بخشها در 125 سانتيمتر بالايي سطح خاك دارند. آنها نقطه مقابل چرنوزم، كاستانوزم و فائوزم مي‌باشند.
پلينتوسول، همان پلينتوسول راهنماي اصلاح شده بوده و خاكي است كه لايه پتروپلينتيك در عمق كم دارد. در راهنماي اصلاح شده، خاكهاي اخير متعلق به لپتوسول است. براي مرجع جهاني تصميم گرفته شد كه اين، از خاكهاي لپتوسول با افق ژنتيكي مانند افق كلسيك يا جيپسيك  سخت شده يا پلينتيت سخت شده، جدا شود. اين، تعريف گروههاي مرجع خاك كه داراي اين خاكها باشند، را لازم مي‌كرد. اگرچه مشخص شده كه خاكهاي با لايه‌هاي پتروپلينتيك كم عمق و خاكهايي كه پلينتيت دارند زماني‌كه آنها از لحاظ ژنتيكي مرتبط هستند موقعيتهاي متفاوتي را در دورنما اشغال مي‌كنند، به نظر مناسب مي‌رسد كه آنها را با هم گروهبندي كنيم.
پادزولووي‌سول به آلبلووي‌سول تغيير نام داده است. كلمه پادزولووي‌سول اشاره مي‌كند كه در اين خاكها هر دو فرآيند cheluviation (نشان دهنده پادزول) و تجمع زير سطحي رس (نتيجه شده در لووي‌سول) اتفاق داده در حالي‌كه در حقيقت، فرآيند غالب، شامل انتقال رس و آهن/ منگنز در مناطق مشخص (سطوح خاكدانه. شكافها) در افق آرجيك مي‌باشد. نام آلبلووي‌سول به‌نظر مي‌رسد كه مناسبتر باشد، كه بيان كننده وجود افق شسته شده روشن (افق آلبيك)، يك افق غني در رس (افق آرجيك) و وجود زبانه زدن افق آلبيك مي‌باشد.
افقها، خواص و مواد مشخصه WRB
در ابتدا توافق شد كه گروههاي خاك بايد با اصطلاحي، كه تركيبي از افقهاي خاك بود   تعريف شوند كه اين افقها، بجاي افقهاي مشخصه، افقهاي مرجع ناميده مي‌شدند. افقهاي مرجع، تمايل به بازتاب افقهاي ژنتيكي دارند كه هنگام ايجاد در خاكها مشخص مي‌شوند. متاسفانه، تفاوت بين افقهاي مرجع و افقهاي مشخصه سبب اشتباه مي‌شد و توافق شد كه اصطلاحات افقهاي مشخصه فائو باقي بماند. به‌نظر مي‌رسد كه نعريف مواد خاكي مشخصه لازم باشد. اين در ليست  جامع افقها، خواص و مواد مشخصه   فائو در اصطلاح مشخصات مورفولوژيكي و/ يا معيارهاي  تجزيه‌اي تعريف شد. در مسير اهداف W RB، صفات تا جايي‌كه ممكن است جهت كمك به شناسايي صحرايي توصيف شده‌اند.
فرزين نجفي پور – www.maximumtechnic.com